حاصل اين تشويقهاى معنوى و تلاشهاى پيوستهء مسلمانان فرهنگ و تمدن اسلام بود كه هم علم و ادب و هنر را به اوج رساند و هم دانشمندانى بس بزرگ را به جهان علم تقديم داشت . تفصيل اين مطلب موضوع فصل حاضر است كه در چارچوب عناوين زير مورد بحث قرار مىگيرد : - جايگاه دانش در اسلام ، - مقام والاى دانشمندان ، - هدفهاى علمى و آموزشى در تمدن اسلامى ، - نهادهاى علمى و آموزشى در تمدن اسلامى ، - جامعهء مشترك المنافع علمى در تمدن اسلامى . 1 . جايگاه دانش در اسلام براى تبيين جايگاه دانش در اسلام ، آشنايى با ديدگاه قرآن كريم و نيز رسول خدا ( ص ) و پيشوايان راستين اسلام ( ع ) ، ما را به واقعيت امر هر چه نزديك‌تر خواهد ساخت . 1 - 1 . دانش در نگاه قرآن حقايق قرآنى زير ما را به جايگاه دانش در اين كتاب شريف رهنمون مىگردد : 1 . قرآن كريم خود يك كتاب يعنى « سمبل دانش » است : ذلِكَ الْكِتَابُ لَا رَيْبَ فِيهِ هُدىً لِلْمُتَّقِينَ . ( بقره : 2 ) اين كتاب كه در حقانيت آن هيچ شك و ترديدى وجود ندارد ، راهنماى پرهيزكاران است . 2 . نخستين آيهء نازل شده بر پيامبر ( ص ) وى را به خواندن فرمان مىدهد : اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنسَانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَرَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ . ( علق : 1 - 5 ) بخوان به نام پروردگارت كه بيافريد ، آدمى را از لختهء خونى بيافريد . بخوان و پروردگار تو ارجمندترين است . خدايى كه به وسيلهء قلم آموزش داد . به آدمى آنچه را كه نمىدانست بياموخت .